SPORCU BESLENMESİ
Elit sporcular fiziksel gücünün üst sınırlarını kullanan kişiler olduklarından beslenme ve metabolik çalışmalar için iyi birer örnek oluşturmaktadırlar. Beslenme ve performans arasında neden sonuç ilişkisi vardır. Optimal performans için beslenme önemlidir. Ancak kişiden kişiye ve spor dallarına göre büyük farklıklar göstermektedir. Beslenme; motivasyon, antrenman ve genetik yatkınlık bir çok sporcu ve antrenör tarafından sporcunun başarılı bir performans sergilemesi için temel taşlar olarak görülmektedir. Ancak uygun bir beslenme olmadan sporcunun tüm potansiyelini ortaysa koyması mümkün olmayacaktır. Çünkü sportif performans en üst seviyeye çıkamayacak, antrenmanlar uygun seviyede yapılamayacak, sakatlık durumunda iyileşme yavaşlayacak ve sporcu sakatlığa ve enfeksiyona karşı daha duyarlı olacaktır.
Kısaca beslenme ve antrenman fizyolojisi mükemmel bir kombinasyondur. Günde en az 3 ana öğün tüketilmelidir. Ana Öğünlere ek olarak tüketilen ara öğünler yakıt desteği sağlamak için yararlı olmaktadır . Böylece günde 3 ana, 2-3 ara öğün olmak üzere5-6 Öğün tüketmek performansı olumlu yönde etkileyecektir.
Sık aralıklarla beslenmek;Gereğinden fazla yemeyi engeller Acıkmayı önleyerek bir sonraki öğünde besin alımını azaltır. Her Öğün sonrası besinlerin termojenik etkisiyle enerji harcamasını arttırır. Her öğünde karbonhidrattan zengin tahıl ürünleri, yağsız kek ve kurabiyeler, ekmek, pilav^makarna, meyve, patates tüketilmesine dikkat edilmelidir. Egzersiz sonrası kaslarda azalan karbonhidrat depolarının yenilenmesi, hızlı bir şekilde gerçekleşmektedir. Bu nedenle egzersiz sonrası ilk iki saat içinde bayanlar en az 50 g, erkekler 70 g karbonhidrat içeren yiyecek içecek tüketmelidirler. Günde iki kez egzersiz yapılıyorsa bu durum daha da önem taşımakta, aksi takdirde karbonhidrat depolarının yenilenmesi zorlaşmaktadır. Yoğun egzersizler enerji ve besin öğeleri gereksinimini arttırmaktadır. Antrenman yoğunluğu arttıkça karbonhidratlardan sağlanan enerji oranı arttırılmalıdır. Enerjinin büyük çoğunluğunun kompleks karbonhidratlardan sağlandığı, yiyecek tüketiminin arttığı bir diyet ile protein gereksinimi de karşılanabilmektedir.
Yeterli ve dengeli bir diyet tüketiliyorsa diyete ek vitamin mineral kullanmaya gerek yoktur. Yetersiz olduğu düşünülen durumlarda günde bir tablet vitamin mineral tablet kullanılmalıdır.
Özellikle kalsiyum demir tüketimi düşük bayan sporcularda, demir tableti kullanmaları, tabletlerin C vitamini içermesi, doktor kontrolü altında kullanmaları, diyetleri ile demir ve kalsiyum birlikte zengin kaynaklan olan yiyecek ve içecekleri tüketmelidirler.
Bazı egzersizle örneğin koşu antrenmanları gibi olumlu yada doğal laksatif gibi olumsuz etkisi vardır. posa içeriği yüksek bazı yiyecekler bu etkiyi arttırmaktadır. Bu yüzden yapılan antrenmana göre vücut tepkileri iyi analiz edilmeli doğru ve dengeli besinler tercih edilmelidir.
Kilo verilmesi gereken durumlarda hızlı kilo kaybından kaçınmalı, haftada l kg geçmemek kaydı ile yavaş kilo vermek hedeflenmeli. Diyette karbonhidratlar değil yağ sınırlandırılmalıdır. Hızlı kilo verilirse yağ dokusu değil su ve kas dokusu kayba uğramaktadır.
Özellikle yaz aylarında sıvı tüketimine dikkat edilmelidir. Antrenmanda oluşan su kaybına bağlı olarak gelişen dehidrasyon sonucu performans azalacak en kötüsü de sıcak bitkinliği oluşacaktır. Dehidrasyonun belirtileri; kan hacminin azalması, nabız hızlanması, bitkinlik, baş dönmesi ve iş gücünün azalmasıdır. Vücut ağırlığının dehidrasyonla %2 lik kaybı vücut ısısını düzenleme yeteneğini olumsuz yönde etkilerken sportif performansı etkilemediği gözîenmektedir. Dehidrasyonla %3 lük kilo kaybı kasın kasılmaya dayanıklılık süresini azaltmaktadır. Eğer sıvı kaybı %6 yi aşarsa ciddi tıbbi sorunlar oluşabilmektedir. Antrenman sırasında ne kadar sıvı kaybedildiği antrenman öncesi ve sonrası hassas tartıda tartılarak saptanmalı dır. Pratik olarak her V2 kg için, 2-3 bardak su içilmelidir.
Enerji alımı ile harcanması arasında denge sağlanarak vücut ağırlığı uygun sınırlarda tutulmalıdır. Yağ miktarı azaltılmalı, daha az doymuş yağ tüketilmelidir. Karbonhidratların büyük çoğunluğu kompleks karbonhidratlardan sağlanmalıdır. Daha az kolestrol tüketilmelidir. Rafîne şeker tüketimi azaltılmalıdır. Tuz tüketimi azaltılmalıdır. Daha çok posa lı ürünler tercih edilmelidir. Tüketilen besinlerin çeşitliliği arttırılmalıdır. Hiç veya az alkol tüketilmelidir. A ve C vitamininden zengin besinler tüketilmelidir. Tuzlanmış, tütsülenmiş, kömürde pişirilmiş besinlerden kaçınılmalıdır. Çay ve kahve alımı sınırlandırılmalıdır. Kalsiyumdan zengin besinler yeterince tüketilmelidir. Besinlerle yeterli demir alınmalıdır. Ağır antrenmanlarda doğal besinlerin yetersiz kaldığı durumlarda sporcu gıdalarından destek alınmalıdır.