VİTAMİN
Vücut fonksiyonunun düzenlenmesinde ve devamlılığında önemli rol oynamakla birlikte, ufak miktarlardaki alımları metabolizma için yeterli gelmektedir. Vitaminler insan metabolizması için ihtiyaç duyulan temel, enerjisiz gıdalardır. Enzimatik reaksiyonlar için kofaktör olarak görev yapmaları temel fonksiyonlarıdır. Ayrıca kanın pıhtılaşması, bağışıklık sistemi, sinir sistemi, görme fonksiyonları, deri yapılanmasını da kapsayan çeşitli rollere sahiplerdir.
Vitaminler yağda çözünen vitaminler (A,D,E ve K) ve suda çözünen vitaminler (B ve C) olmak üzere 2 grupta incelenirler. Alınması gereken miktardan fazla alınan yağda çözünen vitaminler vücutta depolanırken, fazla alınan suda çözünen vitaminler vücuttan atılırlar. Çok fazla miktarda alınan yağda eriyen vitaminlerin depolanma özellikleri, toksisite semptomlarına neden olmakta, aşırı alımlar iştah kaybına, baş ağrısına, karaciğer hasarına, nörolojik ve böbrek problemlerine neden olabilmektedir. B ve C vitaminleri vücutta depolanamadıklarından her gün belli miktarlarda dışarıdan alınmaları gerekmektedir. Bu vitaminlerin emilimlerini arttırmak için bol su ile içilmesinde fayda vardır.
Günümüzde dengesiz ve sağlıksız beslenen, özellikle fast-food yeme alışkanlıklarına sahip olan, stres ve çevre kirliliğine maruz kalan, sigara ve alkol kullanan kişilerde hem vitamin hem de mineral eksiklikleri sık karşılaşılan sorunlardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca iklim, ürün toplama yöntemleri, taşıma, depolama ve pişirme yöntemleri gibi çok sayıda faktör meyve ve sebzelerde vitamin kaybına yol açabilmektedir. Bu durumda sağlığımız için gerekli olan vitaminleri dışarıdan, vitamin takviyeleri ile tedarik etmemiz gerekmektedir. Vitamin gereksinimi hamilelikte, yaşlılıkta, sigara ve alkol kullanımında, sportif etkinliklerde, hastalık ve yaralanma durumlarında artmaktadır.
Vitaminler metabolik fonksiyonların düzenlenmesi için gerekli olduğundan, sporsal faaliyetlerde daha yoğun bir şekilde ihtiyaç duyulur hale gelmektedir. Vitamin eksiklikleri sporcularda performansın düşüşüne sebep olur. Bu eksiklik vitamin takviyeleri ile giderilebilir ve performansın iyileşmesi böylece sağlanmış olur. Bir sporcunun vitamin ihtiyacı, yaptığı sporun yoğunluğu ve tipine bağlı olarak, spor yapmayan bir kişiye göre birkaç kat fazla olduğu kabul edilmektedir.
Özellikle C, E ve B kompleksi vitaminleri performans açısından yararlı görülmekle birlikte Tiamin, riboflavin, B6 vitamini, niasin, pantotenik asit ve biotin sporsal faaliyet sırasında enerji oluşumuna yardım etmekte, folik asit ve B12 vitaminleri ise kırmızı kan hücrelerinin yapımı, protein sentezi, doku yapımı ve onarımı için gerekmektedir. C vitamininin bağışıklık hücrelerini serbest radikallerden zarar görmekten korumanın yanı sıra, enzimlere fonksiyonlarını gerçekleştirmede yardımcı olurlar. C vitamini ayrıca kollogen ile yapısal proteinlerin oluşumu için önemlidir, kemik ve diş oluşumu için gereklidir. Vücudun demiri absorblamasına ve enfeksiyonlara direnç göstermesine yardımcıdır.
A vitamini korneanın ve epitelyum hücrenin korunması, dolayısıyla görme için önemlidir. Ayrıca büyüme ile kemik ve diş gelişimine yardımcı olur.
D vitamini kalsiyum ve fosfat metabolizmasında gerekli olup, kemik oluşumunda etkendir.
E vitamini antioksidandır ve hücre zararının dayanımını arttırır, oksidasyon reaksiyonlarını düzenler.
K vitamini kanın pıhtılaşmasında etkendir ve kemik oluşumu için ihtiyaç duyulur.